Pankreas kanseri tanısı, hasta ve yakınları için pek çok yeni soruyu beraberinde getirir: Ameliyat mümkün mü, kemoterapi ne kadar sürer, beslenme nasıl değişir? Bu sayfadaki başlıklar, bu soruların yanıtlarını genel bir çerçevede ele alıyor. Acarkent bölgesinde yaşayan ve tıbbi onkoloji görüşü almak isteyen hastalar, Prof. Dr. Meral Günaldı'nın Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanesine başvurabilir. Size uygun yol, tetkikleriniz incelendikten sonra birlikte konuşulur.
Acarkent, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, Beykoz ilçesinde yer alır.
Pankreas Kanseri Riskini Artıran Durumlar
Bu hastalığın ortaya çıkışında tek bir neden yoktur; araştırmalar, riski artıran bazı durumların birlikte rol oynadığını göstermektedir. Bunların bir kısmı yaşam tarzıyla ilgilidir ve değiştirilebilir, bir kısmı ise yaş ve kalıtım gibi kişinin denetiminin dışındadır. Bilimsel kaynaklarda tanımlanan başlıca etkenler şöyle özetlenebilir:
- Sigara: değiştirilebilir risk etkenlerinin başında gelir.
- Fazla kilo ve hareketsizlik
- Uzun süredir devam eden şeker hastalığı
- Kronik pankreatit: pankreasın yıllar süren iltihabı; çoğu zaman aşırı alkol kullanımıyla ilişkilidir.
- İleri yaş
- Ailede pankreas kanseri öyküsü ve bazı kalıtsal sendromlar
Bu etkenlerden birini ya da birkaçını taşımak, kişinin pankreas kanserine yakalanacağı anlamına gelmez. Hastaların bir bölümünde ise bilinen hiçbir risk etkeni bulunmaz. Genel toplumda pankreas kanseri için önerilen rutin bir tarama testi yoktur; bu yüzden kişinin kendi elindeki en somut adımlar sigarayı bırakmak, sağlıklı kiloyu korumak ve alkolü sınırlamaktır. Ailesinde çok sayıda pankreas kanseri olan kişilerin durumu ise genetik danışmanlıkla ayrıca değerlendirilir.
Ameliyata Uygunluk Nasıl Değerlendirilir?
Tedavi planının yönünü belirleyen asıl soru, tümörün ameliyatla bütünüyle çıkarılıp çıkarılamayacağıdır. Bu sorunun yanıtı, tedaviye ameliyatla mı yoksa ilaçla mı başlanacağını belirler. Bu değerlendirme, tümörün yakınından geçen ve bağırsaklarla karaciğeri besleyen büyük damarlarla olan ilişkisine dayanır. Buna göre hastalık genel olarak dört grupta ele alınır:
- Ameliyat edilebilir: tümör büyük damarlara dayanmamıştır ve uzak yayılım yoktur.
- Sınırda ameliyat edilebilir: tümör damarlara belli ölçüde temas eder; önce ilaç tedavisi verilip ardından ameliyat yeniden değerlendirilir.
- Lokal ileri: tümör büyük atardamarları sarmıştır; uzak yayılım olmasa da başlangıçta ameliyat uygun görülmez.
- Yayılmış (metastatik): karaciğer, karın zarı ya da akciğer gibi uzak organlarda hastalık vardır.
Bu sınıflama, ayrıntılı radyolojik yorum gerektirir ve çoğu zaman cerrah, radyolog ve onkoloğun birlikte bakışıyla netleşir. Hastanın genel kondisyonu, beslenme durumu ve eşlik eden hastalıkları da ameliyat kararında tümörün yerleşimi kadar belirleyicidir. Sınıflama sabit değildir; ilaç tedavisi sonrasında çekilen yeni görüntülerle yeniden gözden geçirilir.
Ameliyat Sonrası Koruyucu Kemoterapi
Tümör ameliyatla başarıyla çıkarılmış olsa bile pankreas kanserinde hastalığın geri dönme eğilimi yüksektir. Bunun nedeni, tanı anında görüntülemeyle saptanamayan mikroskobik hücrelerin vücutta kalabilmesidir. Adjuvan kemoterapi, işte bu görünmeyen hastalığı hedeflemek için ameliyat sonrasında verilen tedavidir ve ameliyat olan hastaların çoğu için standart yaklaşımın parçası kabul edilir.
Tedaviye, hastanın ameliyattan yeterince toparlanmasının ardından başlanır; yara iyileşmesi, beslenme durumu ve genel kondisyon bu zamanlamada belirleyicidir. Hangi ilaç kombinasyonunun seçileceği, hastanın yaşına ve tedaviyi kaldırabilme gücüne göre değişir: Genel durumu iyi olan hastalarda daha yoğun kombinasyonlar tercih edilebilirken, daha kırılgan hastalarda daha hafif rejimler uygun olabilir. Tedavi birkaç ay sürer ve döngüler hâlinde uygulanır. Ameliyat öncesinde ilaç tedavisi almış hastalarda ameliyat sonrası verilecek tedavi, önceki tedavinin süresi ve patoloji raporundaki yanıt dikkate alınarak düzenlenir. Tedavi boyunca kan değerleri ve tümör belirteci izlenir; tedavi bitiminde çekilen görüntüleme, sonraki izlem döneminin başlangıç noktası olarak kullanılır.
Genetik Test ve Aile Bireyleri İçin Anlamı
Tanı alan hastaların bir kısmında, doğuştan taşınan ve ailede kuşaktan kuşağa geçebilen bir gen değişikliği bulunur. Bu değişikliklerin bir bölümü, ailede belirgin bir kanser öyküsü olmayan kişilerde de saptanabilir. Bu nedenle güncel kılavuzlar, pankreas adenokarsinomu tanısı alan hastalara aile öyküsünden bağımsız olarak kalıtsal genetik test yapılmasını önermektedir.
- BRCA1, BRCA2 ve PALB2 genleri: meme, yumurtalık ve prostat kanserleriyle de ilişkilidir.
- ATM geni
- Lynch sendromuna yol açan DNA onarım genleri
- Ailesel melanom sendromuyla ilişkili genler ve kalıtsal pankreatite neden olan değişiklikler
Testin hasta açısından iki önemli sonucu vardır: Bazı değişiklikler tedavi seçeneklerini etkiler, örneğin platin içeren kemoterapiye ve PARP inhibitörlerine uygunluk doğurabilir. Aile açısından ise kardeşler ve çocuklar için genetik danışmanlık kapısını açar. Değişikliği taşıyan aile bireylerinde hangi kanserler için hangi koruyucu adımların atılacağı, ilgili uzmanlarla birlikte planlanır. Test sonucu negatif çıksa bile aile öyküsü güçlüyse danışmanlık önerisi geçerliliğini koruyabilir.
Acarkent Bölgesinden Randevu
Pankreas Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Acarkent bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.