Yumurtalık kanseri, çoğu zaman sindirim sorunlarına benzeyen belirsiz şikâyetlerle kendini gösterdiği için tanı süreci kadınlar ve aileleri için kafa karıştırıcı olabilir. Prof. Dr. Meral Günaldı, İç Hastalıkları ve Tıbbi Onkoloji Uzmanı olarak hastalarını Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanesinde tıbbi onkoloji açısından değerlendiriyor. Beyoğlu ve çevresinden gelen okurlar için hazırlanan bu sayfa, tanıdan izleme kadar uzanan süreci sade bir dille anlatıyor.
Beyoğlu, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Yumurtalık Kanseri Riskini Etkileyen Durumlar
Yumurtalık kanseri her yaşta görülebilse de çoğunlukla menopoz sonrası dönemde ortaya çıkar. Riski artırdığı bilinen etkenlerin başında aile öyküsü ve kalıtsal gen değişiklikleri gelir.
- BRCA genlerinde değişiklik: Meme ve yumurtalık kanseri riskini birlikte artıran kalıtsal durum
- Lynch sendromu: Kalın bağırsak ve rahim iç zarı kanserinin yanı sıra yumurtalık kanseri riskini de yükseltir
- Ailede yumurtalık ya da meme kanseri öyküsü, özellikle genç yaşta tanı almış yakınların bulunması
- Endometriozis: Rahim iç zarına benzer dokunun rahim dışında yerleşmesi; bazı alt tiplerle ilişkilendirilir
- Hiç doğum yapmamış olmak ve kısırlık öyküsü
- Menopoz sonrası uzun süreli hormon tedavisi ve fazla kilo
Öte yandan gebelik, emzirme, doğum kontrol haplarının bir süre kullanılmış olması ve tüplerin bağlanması ya da çıkarılması gibi durumların riski azalttığı bilinmektedir. Risk etkenlerinin hiçbiri tek başına hastalığın gelişeceği anlamına gelmez; tanı alan kadınların bir kısmında ise bilinen hiçbir risk etkeni bulunmaz.
Cerrahi Evreleme ve Hastalığın Yaygınlığının Belirlenmesi
Yumurtalık kanserinde evreleme, görüntülemenin yanı sıra büyük ölçüde ameliyat sırasında yapılan gözlem ve örneklemelere dayanır. Uluslararası FIGO sistemine göre yapılan bu sınıflandırmada şu sorulara yanıt aranır:
- Hastalık bir ya da iki yumurtalıkla mı sınırlı?
- Tümör yumurtalığın yüzeyinde ya da kapsülü yırtılmış durumda mı?
- Rahim, tüpler ve leğen kemiği içindeki diğer organlara uzanım var mı?
- Karın zarında, omentumda ya da karaciğer yüzeyinde tümör odakları bulunuyor mu?
- Karın arka duvarındaki lenf bezleri tutulmuş mu?
- Akciğer zarı, karaciğerin içi ya da daha uzak organlarda yayılım var mı?
Erken evre düşünülen hastalarda kapsamlı evreleme ameliyatı yapılır: rahim ve her iki yumurtalık ile tüplerin çıkarılmasının yanında omentum, karın zarından örnekler ve lenf bezleri de alınır. Bu titiz inceleme, ilk bakışta yalnızca yumurtalıkta görünen hastalığın aslında daha yaygın olup olmadığını ortaya koyar ve ameliyat sonrası kemoterapi gereksinimini belirler.
Tümör Yükünü Azaltma Ameliyatı: Sitoredüksiyon
Hastalık karın içine yayılmışsa, cerrahinin amacı karın içinde gözle görülen tüm tümör odaklarını mümkün olduğunca çıkarmaktır. Bu işleme sitoredüktif cerrahi ya da tümör yükünü azaltma ameliyatı denir. Ameliyat sonunda gözle görülür tümör kalmaması, tedavinin seyrini olumlu yönde etkileyen başlıca etkenlerden biri olarak kabul edilir.
Hastalığın dağılımına göre bu ameliyat şu işlemleri içerebilir:
- Rahim, yumurtalıklar ve tüplerin çıkarılması
- Omentum adı verilen, bağırsakların önünü örten yağlı perdenin alınması
- Karın zarındaki tümör odaklarının soyulması
- Gerekirse bağırsak, dalak ya da diyafram yüzeyine yönelik ek girişimler
Kapsamlı ve uzun süren bu ameliyatlar, jinekolojik onkoloji alanında çalışan cerrahlar tarafından planlanır. Ameliyat öncesinde hastanın beslenme durumu, kalp ve akciğer fonksiyonları ile genel dayanıklılığı değerlendirilir; bu hazırlık, ameliyat sonrası iyileşme sürecini etkileyebilir. Ameliyattan sonra hastanede kalış süresi ve kemoterapiye başlama zamanı, iyileşmenin hızına göre belirlenir. Bu dönemde erken hareket etmek, solunum egzersizleri ve yeterli protein alımı toparlanmayı destekler.
PARP İnhibitörleriyle İdame Tedavisi
Kemoterapiye yanıt alınmasının ardından, hastalığın geri dönüşünü geciktirmek amacıyla idame tedavisi uygulanabilir. Bu alanda öne çıkan ilaç grubu PARP inhibitörleridir.
Hücreler DNA'larında oluşan hasarları farklı yollarla onarır. BRCA genlerinde değişiklik bulunan ya da tümörde homolog rekombinasyon eksikliği adı verilen onarım kusuru saptanan hastalarda kanser hücreleri, PARP enziminin işlevine daha bağımlı hale gelir. PARP inhibitörleri bu enzimi engelleyerek onarım yeteneği zaten zayıf olan tümör hücrelerinin ölümüne katkıda bulunur.
Olaparib ve niraparib bu gruptaki ilaçlara örnektir. Ağızdan, evde kullanılırlar. Sık görülen yan etkileri arasında bulantı, yorgunluk, kansızlık ve kan pulcuklarında düşüş yer alır; bu nedenle tedavinin ilk aylarında kan sayımı daha sık kontrol edilir. Tümörde ve kanda yapılan genetik testlerin sonuçları, bu ilaçların kimin için uygun olduğunu belirlemede temel rol oynar. Tedavi süresi ve doz, kan değerleri ile yan etkilerin seyrine göre hekim tarafından ayarlanır; doz azaltılması, ilacın faydasını yitirdiği anlamına gelmez.
Beyoğlu Bölgesinden Randevu
Yumurtalık (Over) Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Beyoğlu bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.