Caddebostan bölgesinden başvuran ve pankreasta bir kitle saptandığı söylenen pek çok kişi, ilk aşamada neyin ne anlama geldiğini anlamakta zorlanır. Kistik lezyon, nöroendokrin tümör, adenokarsinom gibi terimler aynı organda çok farklı durumları anlatır. Prof. Dr. Meral Günaldı, İç Hastalıkları ve tıbbi onkoloji alanında hizmet veren bir hekimdir; muayenehanesi Ulus, Beşiktaş'tadır. Aşağıdaki bölümler, bu kavramları ve tedavi aşamalarını sade bir dille açıklamayı amaçlıyor.
Caddebostan, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, Kadıköy ilçesinde yer alır.
Pankreas Kanseri Riskini Artıran Durumlar
Bu hastalığın ortaya çıkışında tek bir neden yoktur; araştırmalar, riski artıran bazı durumların birlikte rol oynadığını göstermektedir. Bunların bir kısmı yaşam tarzıyla ilgilidir ve değiştirilebilir, bir kısmı ise yaş ve kalıtım gibi kişinin denetiminin dışındadır. Bilimsel kaynaklarda tanımlanan başlıca etkenler şöyle özetlenebilir:
- Sigara: değiştirilebilir risk etkenlerinin başında gelir.
- Fazla kilo ve hareketsizlik
- Uzun süredir devam eden şeker hastalığı
- Kronik pankreatit: pankreasın yıllar süren iltihabı; çoğu zaman aşırı alkol kullanımıyla ilişkilidir.
- İleri yaş
- Ailede pankreas kanseri öyküsü ve bazı kalıtsal sendromlar
Bu etkenlerden birini ya da birkaçını taşımak, kişinin pankreas kanserine yakalanacağı anlamına gelmez. Hastaların bir bölümünde ise bilinen hiçbir risk etkeni bulunmaz. Genel toplumda pankreas kanseri için önerilen rutin bir tarama testi yoktur; bu yüzden kişinin kendi elindeki en somut adımlar sigarayı bırakmak, sağlıklı kiloyu korumak ve alkolü sınırlamaktır. Ailesinde çok sayıda pankreas kanseri olan kişilerin durumu ise genetik danışmanlıkla ayrıca değerlendirilir.
Ameliyattan Önce Verilen (Neoadjuvan) Tedavi
Neoadjuvan tedavi, ameliyattan önce verilen ilaç tedavisini tanımlar. Pankreas kanserinde bu yaklaşım özellikle sınırda ameliyat edilebilir ve lokal ileri hastalıkta öne çıkar. Amaç, tümörü küçültüp damarlarla olan temasını azaltmak, böylece ameliyatta tümörün temiz sınırlarla çıkarılma olasılığını artırmaktır. Ayrıca tomografide görünmeyen mikroskobik yayılımı erken dönemde hedef almak da bu stratejinin bir parçasıdır.
Ameliyat öncesi tedavinin bir başka işlevi, zaman kazandırarak tümörün biyolojik davranışını görmektir. Tedavi sürerken hastalığı hızla yayılan bir hastada, büyük bir ameliyatın getireceği yükten kaçınılmış olur. Tedavi genellikle kombine kemoterapiyle yapılır; bazı merkezlerde ve seçilmiş hastalarda buna radyoterapi eklenebilir. Belirli aralıklarla tekrarlanan görüntüleme ve kan tahlilleri ile yanıt değerlendirilir, ardından ameliyata uygunluk yeniden tartışılır. Tedavinin ne kadar süreceği, hangi ilaçların seçileceği ve radyoterapinin gerekip gerekmediği hastaya özel olarak, tümör konseyinde ortak kararla belirlenir. Bu dönemde beslenmenin desteklenmesi ve sarılığın stentle kontrol altında tutulması, hastanın ameliyata hazır kalmasını sağlar.
Ameliyat Sonrası Koruyucu Kemoterapi
Tümör ameliyatla başarıyla çıkarılmış olsa bile pankreas kanserinde hastalığın geri dönme eğilimi yüksektir. Bunun nedeni, tanı anında görüntülemeyle saptanamayan mikroskobik hücrelerin vücutta kalabilmesidir. Adjuvan kemoterapi, işte bu görünmeyen hastalığı hedeflemek için ameliyat sonrasında verilen tedavidir ve ameliyat olan hastaların çoğu için standart yaklaşımın parçası kabul edilir.
Tedaviye, hastanın ameliyattan yeterince toparlanmasının ardından başlanır; yara iyileşmesi, beslenme durumu ve genel kondisyon bu zamanlamada belirleyicidir. Hangi ilaç kombinasyonunun seçileceği, hastanın yaşına ve tedaviyi kaldırabilme gücüne göre değişir: Genel durumu iyi olan hastalarda daha yoğun kombinasyonlar tercih edilebilirken, daha kırılgan hastalarda daha hafif rejimler uygun olabilir. Tedavi birkaç ay sürer ve döngüler hâlinde uygulanır. Ameliyat öncesinde ilaç tedavisi almış hastalarda ameliyat sonrası verilecek tedavi, önceki tedavinin süresi ve patoloji raporundaki yanıt dikkate alınarak düzenlenir. Tedavi boyunca kan değerleri ve tümör belirteci izlenir; tedavi bitiminde çekilen görüntüleme, sonraki izlem döneminin başlangıç noktası olarak kullanılır.
Caddebostan Bölgesinden Gelen Hastalar İçin Ağrı ve Belirti Kontrolü
Ağrı, tümörün organın arkasındaki sinir ağlarına yakınlığı nedeniyle sık görülen bir yakınmadır. Ağrı yönetimi basamaklı bir yaklaşımla yapılır: Hafif ağrıda basit ağrı kesiciler, daha şiddetli ağrıda opioid grubu ilaçlar kullanılır. Opioidlerle birlikte kabızlık sık görüldüğünden, bu ilaçlara başlanırken bağırsak düzenleyiciler de reçete edilir. İlaçlara rağmen kontrol altına alınamayan ağrıda, algoloji uzmanlarınca yapılan çölyak sinir ağı blokajı gibi girişimler ağrıyı belirgin biçimde azaltabilir.
Ağrının dışında da ele alınması gereken belirtiler vardır. Onikiparmak bağırsağındaki daralmaya bağlı kusmalarda endoskopik stent ya da cerrahi bypass, karında sıvı birikiminde sıvının boşaltılması gündeme gelebilir. Pankreas kanseri hastalarında damar içi pıhtı riski arttığından, bacakta şişlik veya ani nefes darlığı ciddiye alınmalıdır. Palyatif bakım ekibiyle tedavinin erken döneminde tanışmak, yalnızca hastalığın son evresine ait bir adım değildir; belirti kontrolünü ve yaşam kalitesini kemoterapiyle eş zamanlı olarak destekler. Ağrının şiddetini gün içinde not etmek, ilaç dozlarının doğru ayarlanmasına yardım eder.
Caddebostan Bölgesinden Randevu
Pankreas Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Caddebostan bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.