Nefrektomi, ablasyon, tirozin kinaz inhibitörü, immünoterapi: böbrek kanseri tanısıyla birlikte bu kavramlar günlük konuşmanın bir parçası olur. Bu sayfa, Esenler bölgesinden ve İstanbul'un diğer semtlerinden gelen hastaların bu terimleri anlamasına yardımcı olmak için hazırlandı. Prof. Dr. Meral Günaldı, İç Hastalıkları ve Tıbbi Onkoloji Uzmanıdır ve tıbbi onkoloji muayenelerini Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanesinde yapar. Tedavi kararları her hastanın kendi bulgularına göre hekim tarafından verilir.
Esenler, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Böbrek Kanserine Yol Açabilen Risk Etkenleri
Böbrek kanserinin tek bir nedeni yoktur; birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle geliştiği düşünülür. Bilinen risk etkenlerinin bir kısmı değiştirilebilir alışkanlıklarla, bir kısmı ise kişinin kendi kontrolü dışındaki durumlarla ilgilidir.
- Sigara: Tütün kullanımı böbrek kanseri riskini artıran, en net biçimde tanımlanmış alışkanlıktır.
- Fazla kilo: Obezite, özellikle berrak hücreli tip ile ilişkilendirilir.
- Yüksek tansiyon: Uzun süreli hipertansiyon ve bazı tansiyon ilaçlarının kullanımı risk artışıyla bağlantılı bulunmuştur.
- İleri böbrek yetmezliği: Uzun süre diyalize giren hastalarda böbreklerde çok sayıda kist gelişebilir ve bu durum riski yükseltir.
- Mesleki maruziyet: Trikloroetilen gibi bazı endüstriyel çözücülerle uzun süreli temas.
- Kalıtsal sendromlar ve aile öyküsü: Birinci derece akrabada böbrek kanseri bulunması.
Hastalık erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür ve genellikle orta ve ileri yaşlarda ortaya çıkar. Sigarayı bırakmak, sağlıklı kiloyu korumak ve tansiyonu kontrol altında tutmak, riski azaltmaya katkı sağlayabilecek adımlardır.
Böbrekteki Kitlenin Tomografi ve MR ile Değerlendirilmesi
Ultrason, böbrekteki bir oluşumun içi sıvı dolu basit bir kist mi yoksa katı bir kitle mi olduğunu ayırt etmede ilk basamaktır. Böbrek kistleri toplumda oldukça sık görülür ve büyük çoğunluğu zararsızdır. Görüntüsü şüpheli olan kistler ya da katı kitleler için ileri inceleme gerekir.
Kesin değerlendirmede en sık kullanılan yöntem, damardan kontrast madde verilerek çekilen bilgisayarlı tomografidir. Tümörün kontrast maddeyi tutma biçimi, boyutu, böbreğin hangi bölümünde yer aldığı ve böbrek toplardamarına uzanıp uzanmadığı bu çekimle ortaya konur. Kistik oluşumlar, duvar kalınlığı, iç bölmeler ve kontrast tutulumuna göre kategorilere ayrılır; bu sınıflama izlem ya da ameliyat kararına yön verir.
Böbrek fonksiyonları kontrast madde verilmesine uygun olmayan hastalarda ya da tomografi sonucunun net olmadığı durumlarda manyetik rezonans görüntüleme tercih edilebilir. Göğüs tomografisi ise akciğerlere yayılım olup olmadığını değerlendirmek için planlamaya eklenir. Çekim öncesinde böbrek değerlerine bakılması ve alerji öyküsünün sorgulanması olağan hazırlık adımlarıdır.
Damar Oluşumunu Hedefleyen Tirozin Kinaz İnhibitörleri
Berrak hücreli böbrek kanserinin büyük bölümünde VHL adlı genin işlevini kaybetmesi, tümörün yeni kan damarları oluşturmasını uyaran sinyallerin aşırı çalışmasına yol açar. Tirozin kinaz inhibitörleri, bu sinyalleri ileten reseptörleri bloke ederek tümörün beslenmesini zorlaştırmayı amaçlar.
Bu gruptaki ilaçlar ağızdan, tablet ya da kapsül şeklinde kullanılır. Sunitinib, pazopanib, aksitinib, kabozantinib ve lenvatinib bu gruba örnek verilebilir. Günümüzde yayılmış berrak hücreli böbrek kanserinin ilk basamak tedavisinde bu ilaçlar çoğunlukla bir immünoterapi ilacıyla birlikte verilir; bazı hastalarda tek başına kullanımları da söz konusudur.
İlacın her gün aynı saatte, yemekle ilişkisine dair talimata uygun alınması, etkinlik ve yan etki kontrolü açısından belirleyicidir. Greyfurt suyu ve bazı bitkisel ürünler kandaki ilaç düzeyini değiştirebilir. Diğer ilaçlarla etkileşim olasılığı nedeniyle yeni bir ilaca başlamadan önce tedaviyi yürüten hekime danışılması gerekir. Daha sonraki basamaklarda mTOR inhibitörleri ya da HIF yolunu baskılayan belzutifan gibi farklı mekanizmalı ilaçlar gündeme gelebilir.
İmmünoterapi ve Kombinasyon Tedavileri
Böbrek kanseri, bağışıklık sisteminin tümöre karşı harekete geçirilebildiği kanserlerden biri olarak uzun zamandır bilinmektedir. Bugün kullanılan immünoterapi ilaçları, bağışıklık hücreleri üzerindeki fren noktalarını engelleyerek bu hücrelerin tümörü tanımasını kolaylaştırır.
Yayılmış berrak hücreli böbrek kanserinde ilk basamakta sık kullanılan yaklaşımlar şunlardır:
- İki farklı bağışıklık kontrol noktası inhibitörünün birlikte verilmesi; bu kombinasyonun ardından tek ilaçla idame dönemi gelir
- Bir immünoterapi ilacı ile bir tirozin kinaz inhibitörünün birlikte kullanılması
Hangi kombinasyonun seçileceği; risk grubu, hastanın eşlik eden hastalıkları, hızlı yanıt gerekip gerekmediği ve olası yan etkiler gözetilerek belirlenir. Berrak hücreli olmayan alt tiplerde ise kanıtlar daha sınırlıdır ve tedavi seçimi hastaya özel yapılır.
İmmünoterapide yanıt bazen gecikmeli ortaya çıkar; ilk kontrollerde tümör geçici olarak büyümüş gibi görünebilir. Bu nedenle görüntülemeler, klinik durum ve kan değerleriyle birlikte yorumlanır. Tedavi öncesinde tiroid, karaciğer ve böbrek değerleri ile varsa otoimmün hastalık öyküsü gözden geçirilir.
Esenler Bölgesinden Randevu
Esenler ve çevresinden gelen hastalar, Böbrek Kanseri tanısı, tedavi planlaması ya da ikinci görüş için Prof. Dr. Meral Günaldı ile randevu oluşturabilir. Muayenehane Ulus, Beşiktaş'tadır; randevu ve bilgi için 0553 747 02 12 numaralı hattı arayabilirsiniz.