Pankreas kanseri tedavisinde ameliyat, kemoterapi ve destekleyici bakım çoğu zaman iç içe planlanır. Hangi adımın ne zaman atılacağı, tümörün çevredeki büyük damarlarla ilişkisine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Prof. Dr. Meral Günaldı, tıbbi onkoloji hekimi olarak pankreas kanserinde ilaç tedavisinin planlanması ve izlemiyle ilgilenmektedir. Eyüpsultan ve İstanbul'un diğer bölgelerinden gelen hastalar Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede kabul edilir.
Eyüpsultan, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Pankreas Kanseri Riskini Artıran Durumlar
Bu hastalığın ortaya çıkışında tek bir neden yoktur; araştırmalar, riski artıran bazı durumların birlikte rol oynadığını göstermektedir. Bunların bir kısmı yaşam tarzıyla ilgilidir ve değiştirilebilir, bir kısmı ise yaş ve kalıtım gibi kişinin denetiminin dışındadır. Bilimsel kaynaklarda tanımlanan başlıca etkenler şöyle özetlenebilir:
- Sigara: değiştirilebilir risk etkenlerinin başında gelir.
- Fazla kilo ve hareketsizlik
- Uzun süredir devam eden şeker hastalığı
- Kronik pankreatit: pankreasın yıllar süren iltihabı; çoğu zaman aşırı alkol kullanımıyla ilişkilidir.
- İleri yaş
- Ailede pankreas kanseri öyküsü ve bazı kalıtsal sendromlar
Bu etkenlerden birini ya da birkaçını taşımak, kişinin pankreas kanserine yakalanacağı anlamına gelmez. Hastaların bir bölümünde ise bilinen hiçbir risk etkeni bulunmaz. Genel toplumda pankreas kanseri için önerilen rutin bir tarama testi yoktur; bu yüzden kişinin kendi elindeki en somut adımlar sigarayı bırakmak, sağlıklı kiloyu korumak ve alkolü sınırlamaktır. Ailesinde çok sayıda pankreas kanseri olan kişilerin durumu ise genetik danışmanlıkla ayrıca değerlendirilir.
Görüntüleme Yöntemleri ve Tümör Belirteci
Pankreasta bir kitleden şüphelenildiğinde ilk istenen tetkik genellikle pankreas protokolüyle çekilen bilgisayarlı tomografidir. Bu çekimde damar içine verilen ilaçlı madde farklı zamanlarda görüntülenir; böylece tümörün boyutu, çevredeki büyük atardamar ve toplardamarlarla ilişkisi ve karaciğerde yayılım olup olmadığı ayrıntılı olarak incelenir. MR ve MR kolanjiyografi, özellikle karaciğerdeki küçük odakları ve safra kanallarını değerlendirmede tomografiyi tamamlar. PET-BT ise seçilmiş hastalarda ek bilgi için istenebilir.
Kanda ölçülen CA 19-9 tümör belirteci, pankreas kanserinde sık kullanılır; ancak bu testin sınırlarını bilmek gerekir. Safra yolu tıkanıklığı, pankreatit ya da karaciğer hastalıkları gibi kanser dışı durumlarda da yükselebilir. Bazı kişilerin vücudu ise bu maddeyi hiç üretmez; bu kişilerde tümör olsa bile değer normal çıkar. Bu nedenle belirteç tek başına tanı koydurmaz, tarama amacıyla kullanılmaz. Asıl değeri, tanı konmuş hastalarda tedaviye yanıtın ve izlemin bir parçası olarak zaman içindeki değişimin takip edilmesidir.
Pankreas Ameliyatlarının Türleri ve Sonrası
Ameliyatın türü, tümörün pankreasın hangi bölümünde olduğuna göre seçilir. Baş bölgesindeki tümörlerde pankreatikoduodenektomi, yaygın adıyla Whipple ameliyatı yapılır. Bu ameliyatta pankreasın baş kısmı, onikiparmak bağırsağı, safra kesesi ve safra kanalının bir bölümü çıkarılır; ardından kalan pankreas, safra kanalı ve mide bağırsağa yeniden bağlanır. Gövde ve kuyruk tümörlerinde ise distal pankreatektomi uygulanır ve genellikle dalak da birlikte alınır.
Bunlar karın cerrahisinin kapsamlı girişimleri arasında yer alır ve bu alanda yoğun çalışan cerrahi ekiplerce yapılır. Ameliyat sonrasında pankreas bağlantı yerinden sızıntı, midenin geç boşalması ve enfeksiyon gibi sorunlar görülebilir; bunlar yakından izlenerek tedavi edilir. Hastanede kalış süresi kişiye göre değişir. Dalağı alınan hastalara bazı enfeksiyonlara karşı aşılar önerilir. İyileşme döneminde beslenme kademeli olarak düzenlenir, enzim desteği başlanabilir ve kan şekeri takip edilir. Ameliyat sonrası koruyucu ilaç tedavisinin zamanlaması, hastanın toparlanma hızına göre belirlenir.
Ameliyattan Önce Verilen (Neoadjuvan) Tedavi
Neoadjuvan tedavi, ameliyattan önce verilen ilaç tedavisini tanımlar. Pankreas kanserinde bu yaklaşım özellikle sınırda ameliyat edilebilir ve lokal ileri hastalıkta öne çıkar. Amaç, tümörü küçültüp damarlarla olan temasını azaltmak, böylece ameliyatta tümörün temiz sınırlarla çıkarılma olasılığını artırmaktır. Ayrıca tomografide görünmeyen mikroskobik yayılımı erken dönemde hedef almak da bu stratejinin bir parçasıdır.
Ameliyat öncesi tedavinin bir başka işlevi, zaman kazandırarak tümörün biyolojik davranışını görmektir. Tedavi sürerken hastalığı hızla yayılan bir hastada, büyük bir ameliyatın getireceği yükten kaçınılmış olur. Tedavi genellikle kombine kemoterapiyle yapılır; bazı merkezlerde ve seçilmiş hastalarda buna radyoterapi eklenebilir. Belirli aralıklarla tekrarlanan görüntüleme ve kan tahlilleri ile yanıt değerlendirilir, ardından ameliyata uygunluk yeniden tartışılır. Tedavinin ne kadar süreceği, hangi ilaçların seçileceği ve radyoterapinin gerekip gerekmediği hastaya özel olarak, tümör konseyinde ortak kararla belirlenir. Bu dönemde beslenmenin desteklenmesi ve sarılığın stentle kontrol altında tutulması, hastanın ameliyata hazır kalmasını sağlar.
Eyüpsultan Bölgesinden Randevu
Pankreas Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Eyüpsultan bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.