Pankreas kanseri tedavisinde ameliyat, kemoterapi ve destekleyici bakım çoğu zaman iç içe planlanır. Hangi adımın ne zaman atılacağı, tümörün çevredeki büyük damarlarla ilişkisine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Prof. Dr. Meral Günaldı, tıbbi onkoloji hekimi olarak pankreas kanserinde ilaç tedavisinin planlanması ve izlemiyle ilgilenmektedir. Kağıthane ve İstanbul'un diğer bölgelerinden gelen hastalar Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede kabul edilir.
Kağıthane, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Pankreas Kanseri Riskini Artıran Durumlar
Bu hastalığın ortaya çıkışında tek bir neden yoktur; araştırmalar, riski artıran bazı durumların birlikte rol oynadığını göstermektedir. Bunların bir kısmı yaşam tarzıyla ilgilidir ve değiştirilebilir, bir kısmı ise yaş ve kalıtım gibi kişinin denetiminin dışındadır. Bilimsel kaynaklarda tanımlanan başlıca etkenler şöyle özetlenebilir:
- Sigara: değiştirilebilir risk etkenlerinin başında gelir.
- Fazla kilo ve hareketsizlik
- Uzun süredir devam eden şeker hastalığı
- Kronik pankreatit: pankreasın yıllar süren iltihabı; çoğu zaman aşırı alkol kullanımıyla ilişkilidir.
- İleri yaş
- Ailede pankreas kanseri öyküsü ve bazı kalıtsal sendromlar
Bu etkenlerden birini ya da birkaçını taşımak, kişinin pankreas kanserine yakalanacağı anlamına gelmez. Hastaların bir bölümünde ise bilinen hiçbir risk etkeni bulunmaz. Genel toplumda pankreas kanseri için önerilen rutin bir tarama testi yoktur; bu yüzden kişinin kendi elindeki en somut adımlar sigarayı bırakmak, sağlıklı kiloyu korumak ve alkolü sınırlamaktır. Ailesinde çok sayıda pankreas kanseri olan kişilerin durumu ise genetik danışmanlıkla ayrıca değerlendirilir.
Görüntüleme Yöntemleri ve Tümör Belirteci
Pankreasta bir kitleden şüphelenildiğinde ilk istenen tetkik genellikle pankreas protokolüyle çekilen bilgisayarlı tomografidir. Bu çekimde damar içine verilen ilaçlı madde farklı zamanlarda görüntülenir; böylece tümörün boyutu, çevredeki büyük atardamar ve toplardamarlarla ilişkisi ve karaciğerde yayılım olup olmadığı ayrıntılı olarak incelenir. MR ve MR kolanjiyografi, özellikle karaciğerdeki küçük odakları ve safra kanallarını değerlendirmede tomografiyi tamamlar. PET-BT ise seçilmiş hastalarda ek bilgi için istenebilir.
Kanda ölçülen CA 19-9 tümör belirteci, pankreas kanserinde sık kullanılır; ancak bu testin sınırlarını bilmek gerekir. Safra yolu tıkanıklığı, pankreatit ya da karaciğer hastalıkları gibi kanser dışı durumlarda da yükselebilir. Bazı kişilerin vücudu ise bu maddeyi hiç üretmez; bu kişilerde tümör olsa bile değer normal çıkar. Bu nedenle belirteç tek başına tanı koydurmaz, tarama amacıyla kullanılmaz. Asıl değeri, tanı konmuş hastalarda tedaviye yanıtın ve izlemin bir parçası olarak zaman içindeki değişimin takip edilmesidir.
Ameliyat Sonrası Koruyucu Kemoterapi
Tümör ameliyatla başarıyla çıkarılmış olsa bile pankreas kanserinde hastalığın geri dönme eğilimi yüksektir. Bunun nedeni, tanı anında görüntülemeyle saptanamayan mikroskobik hücrelerin vücutta kalabilmesidir. Adjuvan kemoterapi, işte bu görünmeyen hastalığı hedeflemek için ameliyat sonrasında verilen tedavidir ve ameliyat olan hastaların çoğu için standart yaklaşımın parçası kabul edilir.
Tedaviye, hastanın ameliyattan yeterince toparlanmasının ardından başlanır; yara iyileşmesi, beslenme durumu ve genel kondisyon bu zamanlamada belirleyicidir. Hangi ilaç kombinasyonunun seçileceği, hastanın yaşına ve tedaviyi kaldırabilme gücüne göre değişir: Genel durumu iyi olan hastalarda daha yoğun kombinasyonlar tercih edilebilirken, daha kırılgan hastalarda daha hafif rejimler uygun olabilir. Tedavi birkaç ay sürer ve döngüler hâlinde uygulanır. Ameliyat öncesinde ilaç tedavisi almış hastalarda ameliyat sonrası verilecek tedavi, önceki tedavinin süresi ve patoloji raporundaki yanıt dikkate alınarak düzenlenir. Tedavi boyunca kan değerleri ve tümör belirteci izlenir; tedavi bitiminde çekilen görüntüleme, sonraki izlem döneminin başlangıç noktası olarak kullanılır.
Kemoterapi Yan Etkileri ve Kilo Kaybıyla Mücadele
Kullanılan kemoterapi kombinasyonları yorgunluk, bulantı, ishal, kan değerlerinde düşme ve el ayak parmaklarında uyuşma gibi yan etkilere yol açabilir. Bu yakınmalar, bulantı önleyiciler, ishal ilaçları, gerektiğinde kan hücrelerini destekleyen iğneler ve doz ayarlamalarıyla yönetilir. Ateşin yükselmesi, kan değerleri düşük bir hastada ciddi enfeksiyonun ilk işareti olabileceğinden tedavi ekibine bildirilmelidir.
Hastalığın kendisi de önemli bir sorun yaratır: kaşeksi, yani iştahsızlık, kas kaybı ve istemsiz kilo kaybının bir arada görüldüğü tablo. Kaşeksi kişiyi güçsüz bırakır ve tedaviye dayanma gücünü azaltabilir. Bu nedenle beslenme değerlendirmesi tedavinin başından itibaren planın parçası olmalıdır. Diyetisyen desteği, enerji ve proteinden zengin küçük öğünler, gerektiğinde ağızdan alınan besin destek ürünleri ve hekim önerisiyle iştah açıcı ilaçlar kullanılabilir. Gücü elverdiği ölçüde yürüyüş gibi hafif egzersizler kas kütlesinin korunmasına yardımcı olur. Tartı takibi evde düzenli yapılabilir ve sonuçlar kontrollerde hekimle paylaşılabilir.
Kağıthane Bölgesinden Randevu
Kağıthane ve çevresinden gelen hastalar, Pankreas Kanseri tanısı, tedavi planlaması ya da ikinci görüş için Prof. Dr. Meral Günaldı ile randevu oluşturabilir. Muayenehane Ulus, Beşiktaş'tadır; randevu ve bilgi için 0553 747 02 12 numaralı hattı arayabilirsiniz.