Prostat kanseri, seyri kişiden kişiye çok farklılık gösteren bir hastalıktır: Bazı tümörler yıllarca sessiz kalırken bazıları daha hızlı ilerler. Bu nedenle tedavi kararı, tümörün özelliklerine ve kişinin yaşam beklentilerine göre şekillenir. Kozyatağı ve çevresinden gelen hastalar, Prof. Dr. Meral Günaldı'nın Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanesinde tıbbi onkoloji değerlendirmesi için görüşme planlayabilir. Aşağıdaki bölümler, sürecin farklı aşamalarını genel bir çerçevede anlatıyor.
Kozyatağı, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, Kadıköy ilçesinde yer alır.
PSA Testi: Ne Anlatır, Nelere Dikkat Edilmeli?
PSA, yani prostata özgü antijen, prostat hücrelerinin ürettiği ve kanda ölçülebilen bir proteindir. Adı kansere özgüymüş gibi algılansa da aslında prostata özgüdür; değeri yükseldiğinde bunun nedeni kanser olabileceği gibi iyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu, yakın zamanda yapılan sonda ya da prostat muayenesi de olabilir. Test öncesindeki günlerde cinsel ilişki ya da uzun bisiklet sürüşü de değeri etkileyebilir.
Belirtisi olmayan erkeklerde PSA testi yapılması, yararları ve olası dezavantajlarıyla birlikte hekimle konuşularak verilmesi gereken bir karardır. Test, ileride sorun yaratabilecek tümörlerin erken saptanmasına katkı sağlayabilir; öte yandan hiçbir zaman zarar vermeyecek yavaş tümörlerin de bulunmasına ve gereksiz işlemlere yol açabilir. Bu nedenle tek bir yüksek değere göre karar verilmez: Test tekrarlanır, zaman içindeki değişim, prostat hacmine göre değerlendirme ve serbest PSA oranı gibi ek bilgiler göz önünde tutulur. Gerekirse sonraki adım MR görüntülemesidir.
İdrar Yakınmaları ve Hastalığın İleri Dönem Belirtileri
Erken evre prostat kanseri genellikle hiçbir belirti vermez; çünkü tümör çoğunlukla bezin idrar kanalından uzak dış bölümünde gelişir. Sık idrara çıkma, gece idrara kalkma, idrar akımının zayıflaması ya da idrarı tam boşaltamama hissi gibi yakınmaların en sık nedeni iyi huylu prostat büyümesidir. Bu yakınmalar kanser anlamına gelmese de ürolojik değerlendirme gerektirir; muayene sırasında hekim, gerekli görürse PSA testi ve prostat muayenesini de değerlendirmeye ekler. Hastalık ilerlediğinde ortaya çıkabilecek belirtiler farklıdır:
- Bel, kalça, kaburga ya da sırtta, özellikle gece artan ve dinlenmekle geçmeyen kemik ağrısı
- İdrarda ya da menide kan görülmesi
- Halsizlik, iştahsızlık ve açıklanamayan kilo kaybı
- Lenf bezlerinin büyümesine bağlı bacaklarda şişlik
Omurgaya yayılmış hastalıkta, bacaklarda yeni başlayan güçsüzlük, uyuşma ya da idrar ve dışkı kontrolünde bozulma omurilik basısının işareti olabilir. Bu durum acil değerlendirme gerektirir ve vakit kaybetmeden bir acil servise başvurulmalıdır. Tanısı bilinen hastaların bu uyarı işaretlerini önceden öğrenmesi, gerektiğinde doğru adımı atmalarını kolaylaştırır.
Prostat MR'ı ve Biyopsi Süreci
PSA yüksekliği ya da muayenede şüpheli bulgu saptandığında, günümüzde çoğu merkezde biyopsiden önce multiparametrik prostat MR'ı çekilmektedir. Bu çekim, bezin içindeki şüpheli alanları farklı görüntüleme teknikleriyle değerlendirir ve her alana kanser olasılığını yansıtan bir puan verir. MR'da belirgin bir şüpheli alan görülmezse, bazı hastalarda biyopsi yapmadan izlem seçeneği hekimle tartışılabilir.
Biyopsi ürologlar tarafından yapılır. İğne, makattan ya da makat ile torbalar arasındaki cilt bölgesinden ilerletilerek prostattan çok sayıda ince doku örneği alınır. MR'da işaretlenen alanlardan hedefe yönelik örnek almak, önemli tümörlerin saptanma olasılığını artırır. Cilt yoluyla yapılan biyopside enfeksiyon riski daha düşüktür. İşlem sonrası idrarda, dışkıda ve menide bir süre kan görülmesi beklenen durumlardır. Yüksek ateş, titreme ya da idrar yapamama gelişirse gecikmeden hekime başvurmak gerekir. Örneklerin incelenmesiyle hem kanser tanısı hem de tümörün derecesi belirlenir. Kan sulandırıcı ilaç kullananların, bu ilaçların işlem öncesinde nasıl düzenleneceğini hekimleriyle önceden konuşması gerekir.
Kozyatağı ve Çevresinden Başvuranlar İçin Tedavi Sonrası PSA İzlemi
İyileştirme amaçlı tedavinin ardından en değerli izlem aracı PSA testidir. Radikal prostatektomi sonrasında prostat dokusu bütünüyle çıkarıldığı için PSA'nın ölçülemeyecek kadar düşük seviyelere inmesi beklenir. Radyoterapi sonrasında ise prostat yerinde kaldığından PSA daha yavaş düşer ve ulaştığı en düşük değer, sonraki karşılaştırmalar için referans kabul edilir. Kontrollerin sıklığı, başlangıçtaki risk grubuna göre hekim tarafından belirlenir.
Tedavi sonrası PSA'nın belirli eşiklerin üzerine yeniden yükselmesine biyokimyasal nüks denir. Bu durum, görüntülemede henüz hastalık görülmeden önce de ortaya çıkabilir ve her zaman hızlı ilerleme anlamına gelmez. PSA'nın ne kadar hızla yükseldiği, ilk tümörün derecesi ve PSMA PET-BT bulguları birlikte değerlendirilir. Ameliyat olmuş hastalarda kurtarma radyoterapisi, bazı hastalarda hormon tedavisi ya da yakın izlem seçenekleri konuşulur. İzlem dönemi, idrar kontrolü, cinsel işlev, kemik sağlığı ve kalp-damar risk etkenlerinin de gözden geçirildiği bir dönemdir. PSA sonuçlarını her seferinde aynı laboratuvarda ölçtürmek, değerlerin karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
Kozyatağı Bölgesinden Randevu
Prostat Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Kozyatağı bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.