Mesane kanseri tanısı almak, pek çok yeni terimle aynı anda karşılaşmak demektir: sistoskopi, BCG, sistektomi, ürostomi gibi. Bu sayfa, Sancaktepe bölgesinden ve İstanbul'un farklı semtlerinden gelen okurlar için bu kavramları açıklamayı amaçlıyor. Prof. Dr. Meral Günaldı, İç Hastalıkları ve Tıbbi Onkoloji Uzmanıdır ve tıbbi onkoloji muayenelerini Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanesinde yapar. Tedavi kararı, her hastanın kendi bulgularına göre hekim tarafından verilir.
Sancaktepe, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Mesane Kanserine Zemin Hazırlayan Etkenler
Sigara, mesane kanseri için bilinen en güçlü risk etkenidir. Tütün dumanındaki kimyasallar kana karışır, böbreklerden süzülür ve idrarda birikerek uzun süre mesane duvarıyla temas eder. Bu nedenle sigara içenlerde risk, hiç içmemiş kişilere göre belirgin biçimde yüksektir ve bıraktıktan sonra yıllar içinde yavaş yavaş azalır.
Sigaranın yanı sıra şu durumlar da riski artırabilir:
- Boya, deri, kauçuk, alüminyum ve kimya sanayiinde aromatik aminlere uzun süreli mesleki maruziyet
- Siklofosfamid gibi bazı kanser ilaçlarının daha önce kullanılmış olması
- Pelvis bölgesine geçmişte uygulanmış ışın tedavisi
- Uzun süre takılı kalan sonda ya da tekrarlayan mesane iltihapları gibi kronik tahriş durumları
- Bazı ülkelerde yaygın olan şistozomiyaz adlı parazit enfeksiyonu
Hastalık ileri yaşlarda ve erkeklerde daha sık görülür. Risk etkeni taşımak hastalığın gelişeceği anlamına gelmez; hiçbir risk etkeni olmayan kişilerde de tanı konabilir. Bu yüzden belirtiler ortaya çıktığında, risk etkeni taşıyıp taşımamaktan bağımsız olarak değerlendirme yapılır.
TUR İşlemi ve Patoloji Raporunda Yer Alan Kavramlar
Mesanede şüpheli bir oluşum görüldüğünde, idrar kanalından girilerek tümörün kazınarak çıkarıldığı transüretral rezeksiyon, kısaca TUR uygulanır. Bu işlem hem tanı koydurur hem de görünen tümörü temizleyerek tedavinin ilk adımını oluşturur. Çıkarılan dokunun içinde mesane kas tabakasının da bulunması, patoloğun derinlik değerlendirmesi yapabilmesi için gereklidir.
Patoloji raporunda hastaların sık karşılaştığı kavramlar şunlardır:
- Ürotelyal karsinom: Mesane kanserlerinin büyük çoğunluğunu oluşturan, idrar yollarını döşeyen hücrelerden gelişen tip
- Düşük ya da yüksek derece: Hücrelerin normalden ne kadar farklılaştığını anlatır; yüksek derece daha saldırgan davranışa işaret eder
- Kas invazyonu: Tümörün mesane duvarındaki kas tabakasına ulaşıp ulaşmadığı
- Karsinoma in situ: Yüzeyde kalan ama yüksek dereceli kabul edilen yassı lezyon
- Varyant histoloji: Tümörün içinde farklı hücre görünümlerinin bulunması
Bazı durumlarda ilk işlemden birkaç hafta sonra ikinci bir TUR planlanarak geride tümör kalmadığı doğrulanır. Rapordaki terimler anlaşılmadığında, hekiminizden bunların sizin durumunuz için ne anlama geldiğini açıklamasını istemekten çekinmeyin.
Antikor-İlaç Konjugatları ve Hedefe Yönelik Seçenekler
Son yıllarda mesane kanseri tedavisine katılan önemli bir ilaç grubu, antikor-ilaç konjugatlarıdır. Bu ilaçlarda tümör hücresinin yüzeyindeki belirli bir proteini tanıyan antikor, güçlü bir hücre öldürücü ajanla birleştirilmiştir. Antikor bir taşıyıcı gibi davranarak ilacı ağırlıklı olarak kanser hücresinin içine ulaştırır. Enfortumab vedotin bu gruptaki örneklerden biridir.
Hedefe yönelik tedavi tarafında ise tümör dokusunda yapılan moleküler testler yol gösterir. Bazı ürotelyal karsinomlarda FGFR adlı büyüme faktörü reseptörünün geninde değişiklikler saptanır. Bu değişikliği taşıyan ve önceki tedavilerden sonra hastalığı ilerleyen kişilerde, ağızdan kullanılan FGFR inhibitörleri bir seçenek olabilir. Moleküler testin yapılabilmesi için önceki biyopsi ya da ameliyat dokusunun patoloji arşivinden istenmesi gerekebilir.
Bu ilaçların kendine özgü yan etkileri vardır: antikor-ilaç konjugatlarında cilt döküntüsü, sinir uçlarında uyuşma ve kan şekerinde yükselme; FGFR inhibitörlerinde ise kandaki fosfor düzeyinde artış ve göz yüzeyiyle ilgili sorunlar izlenir. Tedavi sırasında düzenli kan tahlilleri ve gerektiğinde göz muayenesi planlanır.
Yaşlı Hastalarda ve Böbrek Fonksiyonu Azalmış Kişilerde Tedavi Planı
Mesane kanseri çoğunlukla ileri yaşta görüldüğü için tedavi planlanırken takvim yaşından çok kişinin genel sağlık durumu dikkate alınır. Bağımsız yaşayabilen, günlük işlerini kendi görebilen yaşlı bir hasta ile birden fazla kronik hastalığı olan ve yatağa bağlı bir hasta için seçenekler farklılaşır.
Bu değerlendirmede şu başlıklar ele alınır:
- Böbrek fonksiyonu: Kreatinin klirensi düşük olan hastalarda sisplatin yerine karboplatin gibi farklı ilaçlar ya da immünoterapi tercih edilebilir
- İşitme kaybı ve sinir hasarı gibi önceden var olan sorunlar
- Kalp yetersizliği, şeker hastalığı ve akciğer hastalıkları
- Beslenme durumu, kas gücü ve düşme riski
- Bilişsel durum ve evde destek olanakları
Kapsamlı geriatrik değerlendirme denilen bu yaklaşım, tedavinin hastaya katkısı ile yükü arasındaki dengeyi görmeyi kolaylaştırır. Bazı durumlarda tedavi yoğunluğu azaltılır, bazılarında ise yalnızca belirtileri hafifletmeye yönelik bir plan öne çıkar. Kararlar, hasta ve yakınlarıyla açıkça konuşularak verilir; tedavi sırasında durum değişirse plan yeniden gözden geçirilir.
Sancaktepe Bölgesinden Randevu
Mesane Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Sancaktepe bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.