Sitoredüksiyon, platin duyarlılığı, PARP inhibitörü, BRCA testi: yumurtalık kanseri tanısıyla birlikte bu terimler kısa sürede hayatın içine girer. Bu sayfa, Şişli bölgesinden ve İstanbul'un farklı semtlerinden gelen hastaların bu kavramları anlamasına yardımcı olmak amacıyla hazırlandı. Prof. Dr. Meral Günaldı, İç Hastalıkları ve Tıbbi Onkoloji Uzmanıdır ve tıbbi onkoloji muayenelerini Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanesinde yapar. Tedavi kararları her hasta için ayrı ayrı verilir.
Şişli, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Cerrahi Evreleme ve Hastalığın Yaygınlığının Belirlenmesi
Yumurtalık kanserinde evreleme, görüntülemenin yanı sıra büyük ölçüde ameliyat sırasında yapılan gözlem ve örneklemelere dayanır. Uluslararası FIGO sistemine göre yapılan bu sınıflandırmada şu sorulara yanıt aranır:
- Hastalık bir ya da iki yumurtalıkla mı sınırlı?
- Tümör yumurtalığın yüzeyinde ya da kapsülü yırtılmış durumda mı?
- Rahim, tüpler ve leğen kemiği içindeki diğer organlara uzanım var mı?
- Karın zarında, omentumda ya da karaciğer yüzeyinde tümör odakları bulunuyor mu?
- Karın arka duvarındaki lenf bezleri tutulmuş mu?
- Akciğer zarı, karaciğerin içi ya da daha uzak organlarda yayılım var mı?
Erken evre düşünülen hastalarda kapsamlı evreleme ameliyatı yapılır: rahim ve her iki yumurtalık ile tüplerin çıkarılmasının yanında omentum, karın zarından örnekler ve lenf bezleri de alınır. Bu titiz inceleme, ilk bakışta yalnızca yumurtalıkta görünen hastalığın aslında daha yaygın olup olmadığını ortaya koyar ve ameliyat sonrası kemoterapi gereksinimini belirler.
Tümör Yükünü Azaltma Ameliyatı: Sitoredüksiyon
Hastalık karın içine yayılmışsa, cerrahinin amacı karın içinde gözle görülen tüm tümör odaklarını mümkün olduğunca çıkarmaktır. Bu işleme sitoredüktif cerrahi ya da tümör yükünü azaltma ameliyatı denir. Ameliyat sonunda gözle görülür tümör kalmaması, tedavinin seyrini olumlu yönde etkileyen başlıca etkenlerden biri olarak kabul edilir.
Hastalığın dağılımına göre bu ameliyat şu işlemleri içerebilir:
- Rahim, yumurtalıklar ve tüplerin çıkarılması
- Omentum adı verilen, bağırsakların önünü örten yağlı perdenin alınması
- Karın zarındaki tümör odaklarının soyulması
- Gerekirse bağırsak, dalak ya da diyafram yüzeyine yönelik ek girişimler
Kapsamlı ve uzun süren bu ameliyatlar, jinekolojik onkoloji alanında çalışan cerrahlar tarafından planlanır. Ameliyat öncesinde hastanın beslenme durumu, kalp ve akciğer fonksiyonları ile genel dayanıklılığı değerlendirilir; bu hazırlık, ameliyat sonrası iyileşme sürecini etkileyebilir. Ameliyattan sonra hastanede kalış süresi ve kemoterapiye başlama zamanı, iyileşmenin hızına göre belirlenir. Bu dönemde erken hareket etmek, solunum egzersizleri ve yeterli protein alımı toparlanmayı destekler.
Hastalık Tekrarladığında Platin Duyarlılığı Kavramı
Yaygın evrede tanı konan hastalarda ilk tedavi sonrasında hastalığın bir süre sonra yeniden ortaya çıkması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu aşamada tedavi planlanırken ilk sorulan soru, son platin içeren kemoterapiden bu yana ne kadar zaman geçtiğidir.
- Platine duyarlı hastalık: Son platin tedavisinin üzerinden uzun bir süre geçtikten sonra gelen tekrarlarda, yeniden platin içeren bir kombinasyon tercih edilebilir. Yanıt alınırsa ardından idame tedavisi konuşulabilir.
- Platine dirençli hastalık: Tedavi bittikten kısa süre sonra ya da tedavi sırasında ilerleyen hastalıkta platin dışı ilaçlar, tek ajan kemoterapiler ve uygun hastalarda bevasizumab eklenmesi düşünülür.
Tümör yüzeyinde folat reseptörü alfa adı verilen proteini yüksek düzeyde taşıyan bazı hastalarda, bu proteini hedefleyen antikor-ilaç konjugatları da seçenekler arasına girmiştir. Seçilmiş hastalarda ikinci bir sitoredüktif ameliyat da tartışılabilir. Tekrarlayan hastalıkta amaç; belirtileri kontrol etmek, yaşam kalitesini korumak ve hastalığı olabildiğince uzun süre kontrol altında tutmaktır.
BRCA Testi, Genetik Danışmanlık ve Aile Bireyleri
Epitelyal yumurtalık kanseri tanısı alan her kadına, aile öyküsünden bağımsız olarak kalıtsal genetik test önerilmesi güncel kılavuzlarda yer alan bir yaklaşımdır. Bunun iki temel nedeni vardır: test sonucu hastanın kendi tedavi seçeneklerini değiştirebilir ve aile bireyleri için koruyucu adımların planlanmasına olanak tanır.
Kan ya da tükürük örneğiyle yapılan bu test, BRCA genlerinin yanı sıra Lynch sendromu genleri ve diğer bazı yatkınlık genlerini de kapsayabilir. Tümör dokusunda yapılan testler ise kalıtsal olmayan, yalnızca tümöre özgü değişiklikleri gösterebilir.
Kalıtsal bir değişiklik saptanırsa:
- Kız ve erkek kardeşler, çocuklar ve diğer birinci derece yakınlar için genetik danışmanlık önerilir.
- Taşıyıcı kadınlarda doğurganlık planları tamamlandıktan sonra risk azaltıcı tüp ve yumurtalık ameliyatı konuşulabilir.
- Meme kanseri açısından daha yakın izlem planlanır.
- Taşıyıcı erkeklerde prostat, meme ve pankreas kanseri riskleri hekimle değerlendirilir.
Genetik danışmanlık, sonuçların aile içinde nasıl paylaşılacağı konusunda da yol gösterir.
Şişli Bölgesinden Randevu
Şişli ve çevresinden gelen hastalar, Yumurtalık (Over) Kanseri tanısı, tedavi planlaması ya da ikinci görüş için Prof. Dr. Meral Günaldı ile randevu oluşturabilir. Muayenehane Ulus, Beşiktaş'tadır; randevu ve bilgi için 0553 747 02 12 numaralı hattı arayabilirsiniz.