Dışkıda kan, bağırsak alışkanlığında değişiklik ya da kolonoskopide çıkan bir sonuç... Kolon kanseriyle ilgili sorular çoğu zaman bu noktada başlar. Bu sayfa, Ulus bölgesinden bilgi arayan okurlar için kalın bağırsak kanserinin tıbbi onkoloji yönünü sade bir dille anlatır. Prof. Dr. Meral Günaldı'nın muayenehanesi Ulus, Beşiktaş'tadır. Buradaki içerik hekim muayenesinin yerini tutmaz; tanı ve tedavi kararı kişisel değerlendirmeyle verilir.
Ulus, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda, Beşiktaş ilçesinde yer alır; Prof. Dr. Meral Günaldı'nın muayenehanesi de Ulus'tadır.
Patoloji Raporu ve Evreleme
Ameliyatla çıkarılan bağırsak parçası ve lenf bezleri patologlar tarafından ayrıntılı biçimde incelenir. Raporda tümörün bağırsak duvarının hangi katmanlarına kadar ilerlediği, incelenen lenf bezlerinden kaçında kanser hücresi bulunduğu, cerrahi sınırlarda tümör olup olmadığı, tümörün damar ve sinir çevresine uzanıp uzanmadığı ve derecesi yer alır. Yeterli sayıda lenf bezinin incelenmesi, evrenin doğru belirlenmesi için gereklidir.
Bu bilgiler TNM sistemine göre bir araya getirilerek evre belirlenir. Genel hatlarıyla:
- Tümör bağırsak duvarıyla sınırlı ve lenf bezi tutulumu yoksa erken evreden söz edilir.
- Tümör duvarı aşmış ancak lenf bezlerine ulaşmamışsa ara bir evre söz konusudur ve ek risk özellikleri tedavi kararında rol oynar.
- Lenf bezlerinde tutulum varsa ameliyat sonrası kemoterapi genellikle gündeme gelir.
- Karaciğer, akciğer ya da karın zarı gibi uzak bölgelere yayılım varsa metastatik hastalık olarak adlandırılır.
Raporunuzda anlamadığınız terimleri kontrol sırasında sormanız, tedavi gerekçesini kavramanızı kolaylaştırır.
Tümörün Moleküler Profili: RAS, BRAF ve Mikrosatellit Testleri
Kolon kanserinde tümör dokusunda yapılan bazı testler, hangi ilaçların işe yarayabileceğini önceden gösterir. Bu testler özellikle metastatik hastalıkta tedavi planının temelini oluşturur, ancak bir kısmı erken evrede de bilgi verir.
- KRAS ve NRAS genleri: bu genlerde değişiklik varsa, büyüme faktörü reseptörünü (EGFR) hedefleyen antikor ilaçlardan yarar beklenmez.
- BRAF geni: belirli bir değişiklik daha agresif seyirle ilişkilidir ve bu değişikliğe özgü ilaç kombinasyonlarının kullanılmasını sağlar.
- Mikrosatellit instabilitesi (MSI) ve uyumsuzluk onarım (MMR) proteinleri: DNA hasarını onaran sistemin bozuk olup olmadığını gösterir; bozukluk varsa immünoterapi gündeme gelir ve kalıtsal sendrom olasılığı araştırılır.
- HER2 durumu: RAS ve BRAF değişikliği taşımayan küçük bir hasta grubunda hedefe yönelik tedavi seçeneği sunar.
Tümörün kalın bağırsağın sağ ya da sol tarafında yerleşmesi de bazı ilaçların etkinliğini etkileyebildiği için tedavi seçiminde dikkate alınır. Bu testler çoğu zaman ilk biyopsi ya da ameliyat dokusu üzerinde yapılabildiği için ek bir işlem gerektirmeyebilir.
Kolon Kanserinde İmmünoterapi Kimlere Uygun?
İmmünoterapi, kolon kanserli hastaların tamamında değil, belirli bir biyolojik özelliğe sahip tümörlerde etkilidir. DNA'daki hataları onaran sistemi bozuk olan, yani yüksek mikrosatellit instabilitesi gösteren tümörlerde çok sayıda anormal protein oluşur. Bu proteinler bağışıklık sisteminin tümörü yabancı olarak tanımasını kolaylaştırır; bağışıklık kontrol noktası inhibitörleri de bu tanımayı engelleyen frenleri kaldırarak etki gösterir.
Bu özelliği taşıyan yayılmış hastalıkta immünoterapi, ilk basamakta kemoterapinin yerine kullanılabilen bir seçenek hâline gelmiştir. Ameliyat öncesi dönemde, özellikle rektum yerleşimli bu tür tümörlerde immünoterapinin kullanımı araştırılmakta ve bazı hastalarda uygulanmaktadır. Buna karşılık DNA onarım sistemi sağlam olan tümörlerde, yani hastaların büyük çoğunluğunda, immünoterapinin tek başına etkisi sınırlıdır. Yan etkiler bağışıklık sisteminin sağlıklı dokulara yönelmesine bağlıdır; tiroit sorunları, ishal, cilt döküntüsü ve karaciğer enzimlerinde yükselme görülebilir ve erken bildirildiğinde yönetilmesi kolaylaşır. Bu nedenle immünoterapiye başlamadan önce tümörün DNA onarım durumunun mutlaka bilinmesi gerekir; test yapılmamışsa öncelikle bu eksik tamamlanır.
Kemoterapi Yan Etkilerinin Yönetimi
Bağırsak kanseri tedavisinde kullanılan ilaçların kendine özgü yan etkileri vardır ve bunları tanımak erken müdahaleyi kolaylaştırır. Oksaliplatin el ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanmaya yol açabilir; tedavinin ilk dönemlerinde bu his özellikle soğukla tetiklenir. Bu nedenle ilaç sonrası günlerde soğuk içeceklerden kaçınmak ve soğuk yüzeylere çıplak elle dokunmamak önerilir. Uyuşma kürler arasında da geçmemeye başlar ya da düğme iliklemek gibi ince işleri zorlaştırırsa ilacın dozu azaltılabilir veya ilaca ara verilebilir.
Floropirimidin grubu ilaçlar ishal, ağız yaraları ve avuç içi ile ayak tabanında kızarıklık ve soyulmayla seyreden el-ayak sendromuna neden olabilir. Nemlendirici kremler ve dar ayakkabıdan kaçınmak bu şikâyeti hafifletir. Gün içinde sık sulu dışkılama, ateş veya sıvı alamama durumunda ekibe vakit kaybetmeden haber verilmelidir, çünkü sıvı kaybı hızla ilerleyebilir. EGFR'yi hedefleyen antikorlar ise yüz bölgesinde, göğüste ve sırtta sivilceye benzer döküntü yapabilir; güneşten korunma ve uygun cilt bakımıyla yönetilir.
Ulus Bölgesinden Randevu
Kolon (Kalın Bağırsak) Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Ulus bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.