Prostat kanseri tedavisinde üroloji, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkoloji alanları sık sık birlikte çalışır. Tıbbi onkolojinin rolü özellikle hormon tedavisi, yeni kuşak ilaçlar, kemoterapi ve yayılmış hastalığın yönetiminde öne çıkar. Prof. Dr. Meral Günaldı, tıbbi onkoloji hekimi olarak hastalarını Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanesinde kabul eder. Ümraniye ve İstanbul'un diğer semtlerinden gelen hastalar için aşağıda tedavi sürecine dair genel bilgiler yer alıyor.
Ümraniye, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Risk Profili: Kimler Daha Dikkatli Olmalı?
Prostat kanseri riskini belirleyen en güçlü etken yaştır; hastalık genç erkeklerde nadirdir, ilerleyen yaşla birlikte belirgin şekilde artar. Bunun yanında bazı gruplar daha yüksek risk taşır:
- Aile öyküsü: babası ya da erkek kardeşi prostat kanseri olan erkekler; özellikle aileden birinde genç yaşta tanı konmuşsa
- Kalıtsal gen değişiklikleri: BRCA genlerinde değişiklik taşıyanlar ve Lynch sendromu olan aileler. Ailede meme, yumurtalık ya da pankreas kanseri görülmesi de bu yönde ipucu olabilir.
- Etnik köken: Afrika kökenli erkeklerde hastalık daha sık görülür ve daha erken yaşta ortaya çıkabilir.
Fazla kilonun, hastalığın daha saldırgan formlarıyla ilişkili olabileceğine dair veriler bulunur. Risk taşımak, kanserin kesin olarak gelişeceği anlamına gelmez; ancak bu gruptaki erkeklerin PSA testi ve kontrollerin zamanlaması konusunu kendi hekimleriyle daha erken konuşmaları önerilir. Sigaradan uzak durmak ve hareketli bir yaşam sürmek, genel sağlığa katkısı nedeniyle her durumda desteklenen alışkanlıklardır.
PSA Testi: Ne Anlatır, Nelere Dikkat Edilmeli?
PSA, yani prostata özgü antijen, prostat hücrelerinin ürettiği ve kanda ölçülebilen bir proteindir. Adı kansere özgüymüş gibi algılansa da aslında prostata özgüdür; değeri yükseldiğinde bunun nedeni kanser olabileceği gibi iyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu, yakın zamanda yapılan sonda ya da prostat muayenesi de olabilir. Test öncesindeki günlerde cinsel ilişki ya da uzun bisiklet sürüşü de değeri etkileyebilir.
Belirtisi olmayan erkeklerde PSA testi yapılması, yararları ve olası dezavantajlarıyla birlikte hekimle konuşularak verilmesi gereken bir karardır. Test, ileride sorun yaratabilecek tümörlerin erken saptanmasına katkı sağlayabilir; öte yandan hiçbir zaman zarar vermeyecek yavaş tümörlerin de bulunmasına ve gereksiz işlemlere yol açabilir. Bu nedenle tek bir yüksek değere göre karar verilmez: Test tekrarlanır, zaman içindeki değişim, prostat hacmine göre değerlendirme ve serbest PSA oranı gibi ek bilgiler göz önünde tutulur. Gerekirse sonraki adım MR görüntülemesidir.
Lokal Tedavi: Ameliyat ve Işın Tedavisi
Prostatla sınırlı ve tedavi gerektiren hastalıkta iki temel seçenek öne çıkar. Radikal prostatektomi, prostatın ve meni keseciklerinin bütünüyle çıkarılmasıdır; açık, laparoskopik ya da robot yardımlı yöntemlerle üroloji uzmanlarınca yapılır. Gerekli görülen hastalarda leğen bölgesindeki lenf bezleri de alınır. Radyoterapi ise radyasyon onkolojisi uzmanlarınca planlanan, dışarıdan verilen ışın tedavisi ya da prostat içine radyoaktif kaynak yerleştirilen brakiterapi şeklinde uygulanabilir.
Her iki yöntemin de olası yan etkileri farklıdır. Ameliyat sonrasında idrar kaçırma ve sertleşme sorunları görülebilir; idrar kontrolü çoğu hastada zaman içinde ve pelvik taban egzersizleriyle düzelir. Radyoterapi ise mesane ve bağırsakta tahriş yakınmalarına, zamanla sertleşme sorunlarına yol açabilir. Orta ve yüksek riskli hastalarda radyoterapiye belirli bir süre hormon tedavisi eklenmesi sık başvurulan bir yaklaşımdır. Seçim yapılırken tümörün özellikleri, yaş, idrar yakınmaları ve kişinin öncelikleri birlikte tartılır; ürolog ve radyasyon onkoloğuyla ayrı ayrı görüşmek karar sürecini kolaylaştırır.
Ümraniye ve Çevresinden Başvuranlar İçin Tedavi Sonrası PSA İzlemi
İyileştirme amaçlı tedavinin ardından en değerli izlem aracı PSA testidir. Radikal prostatektomi sonrasında prostat dokusu bütünüyle çıkarıldığı için PSA'nın ölçülemeyecek kadar düşük seviyelere inmesi beklenir. Radyoterapi sonrasında ise prostat yerinde kaldığından PSA daha yavaş düşer ve ulaştığı en düşük değer, sonraki karşılaştırmalar için referans kabul edilir. Kontrollerin sıklığı, başlangıçtaki risk grubuna göre hekim tarafından belirlenir.
Tedavi sonrası PSA'nın belirli eşiklerin üzerine yeniden yükselmesine biyokimyasal nüks denir. Bu durum, görüntülemede henüz hastalık görülmeden önce de ortaya çıkabilir ve her zaman hızlı ilerleme anlamına gelmez. PSA'nın ne kadar hızla yükseldiği, ilk tümörün derecesi ve PSMA PET-BT bulguları birlikte değerlendirilir. Ameliyat olmuş hastalarda kurtarma radyoterapisi, bazı hastalarda hormon tedavisi ya da yakın izlem seçenekleri konuşulur. İzlem dönemi, idrar kontrolü, cinsel işlev, kemik sağlığı ve kalp-damar risk etkenlerinin de gözden geçirildiği bir dönemdir. PSA sonuçlarını her seferinde aynı laboratuvarda ölçtürmek, değerlerin karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
Ümraniye Bölgesinden Randevu
Ümraniye ve çevresinden gelen hastalar, Prostat Kanseri tanısı, tedavi planlaması ya da ikinci görüş için Prof. Dr. Meral Günaldı ile randevu oluşturabilir. Muayenehane Ulus, Beşiktaş'tadır; randevu ve bilgi için 0553 747 02 12 numaralı hattı arayabilirsiniz.