Zeytinburnu bölgesinden başvuran ve pankreasta bir kitle saptandığı söylenen pek çok kişi, ilk aşamada neyin ne anlama geldiğini anlamakta zorlanır. Kistik lezyon, nöroendokrin tümör, adenokarsinom gibi terimler aynı organda çok farklı durumları anlatır. Prof. Dr. Meral Günaldı, İç Hastalıkları ve tıbbi onkoloji alanında hizmet veren bir hekimdir; muayenehanesi Ulus, Beşiktaş'tadır. Aşağıdaki bölümler, bu kavramları ve tedavi aşamalarını sade bir dille açıklamayı amaçlıyor.
Zeytinburnu, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yer alan bir ilçedir.
Pankreasın Görevleri ve Tümörün Kaynaklandığı Hücreler
Pankreas, midenin arkasında, karın boşluğunun derinlerinde yer alan yaprak biçimli bir organdır. İki temel görevi vardır: Bir yandan yağ, protein ve karbonhidratları sindiren enzimleri üretip bir kanal sistemiyle ince bağırsağa gönderir; öte yandan insülin ve glukagon gibi kan şekerini düzenleyen hormonları doğrudan kana salgılar. Organ anatomik olarak baş, gövde ve kuyruk bölümlerine ayrılır.
Pankreas kanseri denildiğinde çoğunlukla enzim taşıyan kanalları döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinom kastedilir. Hormon üreten hücrelerden köken alan nöroendokrin tümörler ise genellikle daha yavaş seyreder, farklı tetkiklerle değerlendirilir ve tedavileri ayrı planlanır. Bu nedenle patoloji raporunda yazan tümör türü, sonraki tüm kararların başlangıç noktasıdır. Tümörün organın hangi bölümünde bulunduğu da belirtileri ve ameliyatın biçimini doğrudan etkiler; baş bölgesindeki tümörler safra kanalına yakınlıkları nedeniyle daha erken fark edilebilir, gövde ve kuyruk tümörleri ise uzun süre yakınma vermeden büyüyebilir.
Genetik Test ve Aile Bireyleri İçin Anlamı
Tanı alan hastaların bir kısmında, doğuştan taşınan ve ailede kuşaktan kuşağa geçebilen bir gen değişikliği bulunur. Bu değişikliklerin bir bölümü, ailede belirgin bir kanser öyküsü olmayan kişilerde de saptanabilir. Bu nedenle güncel kılavuzlar, pankreas adenokarsinomu tanısı alan hastalara aile öyküsünden bağımsız olarak kalıtsal genetik test yapılmasını önermektedir.
- BRCA1, BRCA2 ve PALB2 genleri: meme, yumurtalık ve prostat kanserleriyle de ilişkilidir.
- ATM geni
- Lynch sendromuna yol açan DNA onarım genleri
- Ailesel melanom sendromuyla ilişkili genler ve kalıtsal pankreatite neden olan değişiklikler
Testin hasta açısından iki önemli sonucu vardır: Bazı değişiklikler tedavi seçeneklerini etkiler, örneğin platin içeren kemoterapiye ve PARP inhibitörlerine uygunluk doğurabilir. Aile açısından ise kardeşler ve çocuklar için genetik danışmanlık kapısını açar. Değişikliği taşıyan aile bireylerinde hangi kanserler için hangi koruyucu adımların atılacağı, ilgili uzmanlarla birlikte planlanır. Test sonucu negatif çıksa bile aile öyküsü güçlüyse danışmanlık önerisi geçerliliğini koruyabilir.
Enzim Desteği ve Kan Şekeri Yönetimi
Tümör ya da ameliyat nedeniyle pankreasın sindirim enzimi üretimi azaldığında, yağlar ve proteinler yeterince sindirilemez. Bunun sonucunda şişkinlik, gaz, yağlı ve sık dışkılama ile yediği hâlde kilo kaybı görülür. Bu duruma pankreas dış salgı yetmezliği denir ve kapsül şeklindeki enzim preparatlarıyla tedavi edilir. Enzimler her ana öğün ve ara öğünle birlikte, yemeğe başlarken ya da yemek sırasında alınmalıdır; aç karnına alınan enzimin etkisi olmaz. Doz, öğünün yağ içeriğine ve yakınmaların seyrine göre hekim tarafından ayarlanır. A, D, E ve K gibi yağda çözünen vitaminlerin düzeyi de bu hastalarda gözden geçirilir.
Pankreasın hormon üreten bölümü etkilendiğinde ise şeker hastalığı ortaya çıkabilir ya da var olan diyabet bozulabilir. Özellikle pankreasın büyük bölümünün çıkarıldığı ameliyatlardan sonra insülin tedavisi gerekebilir. Bu tür diyabette kan şekeri hem yükselmeye hem de ani düşmelere eğilimli olabildiğinden, endokrinoloji desteğiyle dikkatli bir izlem yapılır ve hasta ile yakınlarına düşük şeker belirtileri öğretilir.
Zeytinburnu Bölgesinden Gelen Hastalar İçin Ağrı ve Belirti Kontrolü
Ağrı, tümörün organın arkasındaki sinir ağlarına yakınlığı nedeniyle sık görülen bir yakınmadır. Ağrı yönetimi basamaklı bir yaklaşımla yapılır: Hafif ağrıda basit ağrı kesiciler, daha şiddetli ağrıda opioid grubu ilaçlar kullanılır. Opioidlerle birlikte kabızlık sık görüldüğünden, bu ilaçlara başlanırken bağırsak düzenleyiciler de reçete edilir. İlaçlara rağmen kontrol altına alınamayan ağrıda, algoloji uzmanlarınca yapılan çölyak sinir ağı blokajı gibi girişimler ağrıyı belirgin biçimde azaltabilir.
Ağrının dışında da ele alınması gereken belirtiler vardır. Onikiparmak bağırsağındaki daralmaya bağlı kusmalarda endoskopik stent ya da cerrahi bypass, karında sıvı birikiminde sıvının boşaltılması gündeme gelebilir. Pankreas kanseri hastalarında damar içi pıhtı riski arttığından, bacakta şişlik veya ani nefes darlığı ciddiye alınmalıdır. Palyatif bakım ekibiyle tedavinin erken döneminde tanışmak, yalnızca hastalığın son evresine ait bir adım değildir; belirti kontrolünü ve yaşam kalitesini kemoterapiyle eş zamanlı olarak destekler. Ağrının şiddetini gün içinde not etmek, ilaç dozlarının doğru ayarlanmasına yardım eder.
Zeytinburnu Bölgesinden Randevu
Pankreas Kanseri için değerlendirme yaptırmak isteyen Zeytinburnu bölgesindeki hastalar, Ulus, Beşiktaş'taki muayenehanede Prof. Dr. Meral Günaldı'dan randevu alabilir. İletişim: 0553 747 02 12.